ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΔΟΥΚΑΣ ΒΑΤΑΤΖΗΣ ο Ελεήμων-Ο ΠΑΤΕΡΑΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

ΙΩΣΗΦ ΒΑΤΟΠΑΙΔΙΝΟΣ -ΜΙΑ ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ

Ο ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΔΟΥΚΑΣ ΒΑΤΑΤΖΗΣ ο Ελεήμων, γεννήθηκε το 1193 στο ιστορικό Κάστρο της Θράκης, στο Διδυμότειχο. Καταγόταν από οικογένεια η οποία βρισκόταν κοντά στη βασιλική σύγκλητο, αφού ο παππούς του Κωνσταντίνος, ο Βατάτζης λεγόμενος, ήταν Στρατοπεδάρχης του βασιλέως Μανουήλ του Κομνηνού.


Όταν κοιμήθηκαν οι γονείς του Ιωάννη, του άφησαν πολύ μεγάλη περιουσία, την οποία όμως ως σώφρων εκείνος, μοίρασε στους φτωχούς, καθώς και σε αφιερώματα στους Ιερούς Ναούς και τις Εκκλησίες, διότι “μακάριοι οι αγαπώντες την ευπρέπειαν του οίκου Σου”…

Στη συνέχεια ο Ιωάννης, μια που η Κωνσταντινούπολη ήταν στα χέρια των Φράγκων, κατευθύνθηκε στο Νύμφαιο της Βιθυνίας, όπου και ήταν η έδρα της αυτοκρατορίας μας, αφού από το 1204 ο Πόλη είχε αλωθεί και κατακυριευθεί με δόλο από τους “Σταυροφόρους” και νέος αυτοκράτωρ είχε ανακηρυχθεί στη Νίκαια της Βιθυνίας ο ευσεβέστατος Θεόδωρος Λάσκαρης, ο ποιητής της Μεγάλης Παράκλησης στην Παναγιά, την οποία και ψάλλουμε εναλλάξ με την Μικρή, κάθε ημέρα, από την 1η έως τις 15 Αυγούστου!

Εκεί κατέφυγε λοιπόν ο Ιωάννης, για να βρει ένα θείο από τον πατέρα του, ο οποίος ήταν Ιερεύς στα ανάκτορα του Θεοδώρου Λάσκαρη. Έτσι, γνωρίστηκε με τον καλό βασιλέα, αλλά ούτε στιγμή δεν υπερηφανεύτηκε για εκείνη τη συναναστροφή του, αλλά εξακολούθησε να είναι φιλικός και ταπεινός με όλους, ευπρόσιτος, πράος, άκακος, γαλήνιος, σεμνός και πάντα ήρεμος στο διάλογο. Έτσι, με όλα αυτά τα χαρίσματα, ήταν αξιαγάπητος τόσο, που η αρετή του έλαμψε μπροστά στα μάτια του Αυτοκράτορα Θεοδώρου, ο οποίος και του έδωσε ως σύζυγο τη θυγατέρα του Ειρήνη. Για να τη λάβει όμως γυναίκα του, χρειάστηκε να μονομαχήσει με το Λατίνο Κόραδο, που καυχιόταν για τη δύναμή του! Όμως ο Ιωάννης Βατάτζης τον νίκησε, λέγοντας “Κύριε Ιησού Χριστέ, βοήθει μοι”, σαν δεύτερος Νέστορας!

Όταν ο βασιλιάς-υμνογράφος του Μεγάλου Παρακλητικού Κανόνα κοιμήθηκε, ανέλαβε την Αυτοκρατορία ο ίδιος στα 1222 μ.Χ., ως Ιωάννης Γ’ Δούκας Βατάτζης. Και από τότε έδειξε για μια ακόμη φορά, πόσο σοφή ήταν η εκλογή του Θεόδωρου. Έγινε λοιπόν από τότε ο Ιωάννης, ο προστάτης των αδικουμένων, ο δικαιότατος κριτής, η πηγή η αστείρευτη της ελεημοσύνης, τόσο, που του δόθηκε το προσωνύμιο Ελεήμων!!!

Ήταν ακόμη ευσεβής και πιστός στην Ορθοδοξία βασιλεύς και όχι μόνο έδειξε, αλλά και κατάφερε με το ζήλο του να βαπτιστούν Χριστιανοί όλοι οι Ιουδαίοι της επικράτειάς του!!!

Επίσης, προσπάθησε τα μέγιστα, να γίνει η επανΕνωση των Εκκλησιών, δηλαδή να αναγνωρίσει η Δύση το ορθό Δόγμα. Κατάφερε μάλιστα να αποσταλούν πρέσβεις από τον Πάπα Γρηγόριο Θ’ και να αρχίσει διάλογος, προεξάρχοντος από τη δική μας πλευρά του τότε Πατριάρχου Γερμανού του νέου. Ο Ιωάννης θα κατάφερνε τότε το ευχόμενο, αλλά δυστυχώς οι Δυτικοί δεν θέλησαν στο τέλος να αφαιρέσουν την αντιορθόδοξη προσθήκη από το Σύμβολο της Ορθής Πίστεως, δηλαδή το “και εκ του Υιού εκπορευόμενον”…

Ο Βατάτζης, υπήρξε ο προστάτης και συμπαραστάτης της αγροτικής και αστικής τάξης και επιδίωκε διαρκώς την άνοδο του βιοτικού επιπέδου κυρίως των γεωργών και κτηνοτρόφων, αφού για να τους βοηθήσει έκανε μεγάλη απογραφή (κάτι σαν Εθνικό Κτηματολόγιο) και επίταξε κατόπιν τεμάχια γης από τους μεγαλοκτήμονες και τους αριστοκράτες και τα διένειμε σε όλους τους φτωχούς υπηκόους του, ώστε να ζουν άνετα και ανθρώπινα!!! Στάθηκε αληθινός “πατέρας των Ελλήνων”, πατάσσοντας με κάθε τρόπο την εκμετάλλευση του λαού, νιώθοντας κάθε λεπτό όχι σαν απλός βασιλιάς, αλλά ως ταγμένος από το Θεό να βοηθάει το λαό του και τους αδικουμένους! Έλαβε ακόμη και μέτρα οικονομίας τέτοια, που απαγόρευαν τη σπατάλη του ιδιωτικού πλούτου, ενώ ίδρυσε φιλανθρωπικούς και ευκτήριους οίκους, πτωχοκομεία, νοσοκομεία, γηροκομεία, βιβλιοθήκες, έχτισε Ναούς και βοήθησε αποφασιστικά τα Μοναστήρια μας.

Μάλιστα τέτοια ήταν η πολιτική ποιότητά του, που όταν κάποτε συνάντησε το γιο του Θεόδωρο στο κυνήγι να φορά πολυτελή ρούχα, αρνήθηκε να τον χαιρετήσει! Και όταν το παιδί του τον ρώτησε σε τι είχε σφάλει, ο Ιωάννης απάντησε ότι εκείνα τα μεταξωτά και χρυσούφαντα που φορούσε ο γιος του ήταν από το αίμα του λαού του και πως θα έπρεπε να ξέρει ότι κάθε έξοδο, πρέπει να γίνεται για τον λαό, διότι ο πλούτος των βασιλέων, στο λαό ανήκει!!!

Η πίστη του στο Θεό ήταν πολύ μεγάλη και τον βοήθησε αποφασιστικά σε κάθε του βήμα, όπως και τότε που χρειάστηκε να μονομαχήσει με τον σκληρό Αζατίνη, Σουλτάνο του Ικονίου, που συχνά πυκνά λεηλατούσε τις πόλεις μας που ήταν κοντά στον ποταμό Μαίανδρο. Άκουσε τότε νοερά θεία φωνή, που του έλεγε:

“Ο σταυρωθείς εγήγερται, ο μεγάλαυχος πέπτωκεν, ο καταπεσών και συντριβείς ανώρθωται” και πήρε ευθύς τέτοια δύναμη, ώστε όρμησε και κατανίκησε τον τρομερό Σουλτάνο!!!

Ποτέ ο Ιωάννης Βατάτζης δεν έβγαζε από το νου του το μεγάλο ποθούμενο, την ανάκτηση της Κωνσταντινουπόλεως και την ανασύσταση της Ελληνοχριστιανικής Αυτοκρατορίας. Γι’ αυτό εργάστηκε και προς την κατεύθυνση αυτή με όλη τη δύναμη της ψυχής του. Σώφρων, συνετός και προνοητικός στην πολιτική του, αν και είχε εκλέξει ικανότατους στρατηγούς, επιδίωκε την αποφυγή των μαχών. Γνώριζε να μην αναλαμβάνει τίποτε πριν το προπαρασκευάσει κατάλληλα, ενώ είχε βαθιά ευσέβεια και έδειχνε σεβασμό και στον πιο απλοϊκό μοναχό. Ο λαός τον αγαπούσε και η Εκκλησία προσευχόταν με χαρά για αυτόν! Και εκείνος, ακόμη πιο πολύ προχωρούσε προς τον ιερό σκοπό της πατρίδας.

Νίκησε τους Λατίνους που κρατούσαν όμως ακόμα σκλαβωμένη την Πόλη και τους επέβαλε τη συνθήκη του 1225, με την οποία κατελάμβανε όλα τα Μικρασιατικά εδάφη, εκτός από αυτά που ήταν κοντά στη Νικομήδεια και απέναντι από την Κωνσταντινούπολη.

Κατασκεύασε κατόπι ισχυρό στόλο και ελευθέρωσε Λέσβο, Χίο, Σάμο, Ικαρία, Κω και άλλα νησιά του Ελληνικού Αρχιπελάγους, υπολογίζοντας σωστά ότι κουμάντο στο Αιγαίο κάνει όποιος έχει στόλο και άρα οι Λατίνοι χωρίς πολεμικά πλοία και βάσεις, δεν θα κρατούσαν για πολύ ακόμη τη Θεοφύλακτη. Έπιασε λοιπόν και τα Στενά της Έλλης (Ελλήσποντος) και επιχείρησε τις πρώτες επιθέσεις στα περίχωρα της Βασιλίδας, πετυχαίνοντας στα 1225 να απελευθερώσει τη στρατηγικά σημαντική Αδριανούπολη! Ο δρόμος πια για την Πόλη του Κωνσταντίνου ήταν ανοιχτός!

Στα ανατολικά προελαύνουν εκείνο τον καιρό οι Μογγόλοι, που νικούν το Σουλτάνο του Ικονίου, ο οποίος αναγκάζεται να ζητήσει συνθήκη με τη Νίκαια, παύοντας προς το παρόν να αποτελεί κίνδυνο, λύνοντας τα χέρια του Βατάτζη, που κατατροπώνει τώρα και τους Βουλγάρους στα 1246 και ελευθερώνει το κομμάτι Αξιός - Έβρος ποταμός, ενώ οι καμπάνες κοντεύουν να σπάσουν από τη χαρά τους όταν ο Ιωάννης Βατάτζης, ο Άγιος Βασιλιάς, μπαίνει με συγκίνηση στην πρωτεύουσα της Μακεδονίας μας, στην Πόλη του Αγίου Δημητρίου, στη Συμβασιλεύουσα Θεσσαλονίκη, τον Δεκέμβριο της ίδιας ευλογημένης χρονιάς!

Όμως, η καλή του σύντροφος, η Ειρήνη Λάσκαρι, κλείνει για πάντα τα μάτια της και κείνος θα κρατήσει για πάντα μέσα του ανεξίτηλη τη γλυκιά μνήμη της. Όμως ξέρει πως ο εαυτός του δεν του ανήκει, αλλά αξίζει να το κάνει κάθε μέρα θυσία για το λαό του και την πατρίδα! Έτσι ο Ιωάννης, έχοντας αναπτύξει μια φιλία με το Γερμανό αυτοκράτορα Φρειδερίκο Β’, δέχεται να γίνει ο γάμος του με την κόρη του Φρειδερίκου Κωνσταντία, ως επισφράγηση μιας πανίσχυρης συμμαχίας, που θα τρομάξει την Ευρώπη και ιδίως τους Λατίνους, που πιέζονται τώρα πανταχόθεν.

Αλλά, ενώ ο Ιωάννης Βατάτζης έφτιαξε ένα πανίσχυρο κράτος από τις στάχτες του Βυζαντίου και είχε σφίξει ασφυκτικά τον κλοιό γύρω από την Κωνσταντινούπολη, στις 4 Νοεμβρίου του 1254, σε ηλικία 72 ετών, αφήνει την τελευταία πνοή του, επάνω στο δρόμο για το όνειρο, επάνω στο δρόμο για το καθήκον, την Πίστη του Θεού, το Χρέος για την Πατρίδα, την Αγάπη για το λαό…

Το τίμιο σώμα του ευσεβεστάτου, δίκαιου, γενναίου και ελεήμονος βασιλέα, ενταφιάστηκε σε ένα Μοναστήρι που είχε κτίσει ο ίδιος και το είχε ονομάσει Σώσανδρα, ενώ αργότερα δια θαυμαστής αποκαλύψεως ο ίδιος ο Ιωάννης, ζήτησε να μετακομισθεί το λείψανό του στη Μαγνησία (της Μικράς Ασίας). Όταν όμως πήγαν να ανοίξουν τον τάφο για να εκτελέσουν τη μετακομιδή, αντί να βγει η γνωστή δυσωδία, μια γλυκιά ευδία απλώθηκε τριγύρω, σαν να είχε ανθίσει απότομα κήπος αρωματικός! Αλλά δεν ήταν μονάχα αυτό. Ο νεκρός φαινόταν σαν να κάθεται επί βασιλικού θρόνου, χωρίς να έχει καμιά μελανότητα, καμιά δυσωδία, κανένα απολύτως σημείο που να φανέρωνε πως ήταν νεκρός!!! ΕΠΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ήταν μέσα στον τάφο και το χρώμα του σώματός του ήταν όπως κάθε φυσιολογικού εν ζωή ανθρώπου! Έμοιαζε πραγματικά σαν ένας ολοζώντανος, αλλά ΜΑΡΜΑΡΩΜΕΝΟΣ ΒΑΣΙΛΙΑΣ!!! Και μάλιστα και αυτά ακόμη τα ρούχα του επίσης είχαν διατηρηθεί επί επτά χρόνια αδιάφθορα και έμοιαζαν σαν να είχαν μόλις ραφθεί!!! Γιατί έτσι αντιδοξάζει ο Θεός εκείνους που Τον δοξάζουν στη γη!

Μάλιστα από τότε το τίμιο λείψανο του Αγίου βασιλέως Ιωάννη Δούκα Βατάτζη του Ελεήμονος έδωσε πάμπολλα θαύματα, γιατρεύοντας θαυματουργικά Χάρητι Θεού ασθένειες, διώκοντας δαίμονες και θεραπεύοντας ένα σωρό πάθη, με την κατοικούσα εν αυτώ Χάρη του Αγίου Πνεύματος!

Αναφέρεται -όπως σημειώνεται σε ημερολόγιο που εξέδωσε το 2001 η Ιερά Μητρόπολη Διδυμοτείχου, Ορεστιάδος και Σουφλίου- ότι μέχρι το 1992 “η μνήμη του αυτοκράτορα Ιωάννου του Ελεήμονος ετιμάτο κάθε χρόνο στην εκκλησία της Μαγνησίας, την οποία έκτισε ο ίδιος και στην οποία βρήκε την τελευταία ανάπαυσή του, καθώς και στο Νυμφαίον, την αγαπημένη του κατοικία” (Οστρογκόρσκυ).

Όμως τι απέγινε ο Ναός εκείνος; Τι απέγινε το άφθαρτο λείψανο του “Μαρμαρωμένου Βασιλιά”; Τι σχέση έχει με το “θρύλο” και ποια με τις προφητείες για ανάκτηση της Πόλης, που τόσο και ο ίδιος είχε πασχίσει;

***

ΣΗΜΕΡΑ, η μνήμη του Αγίου Ιωάννη Δούκα Βατάτζη του Ελεήμονος, τιμάται και εορτάζεται στο βυζαντινό Διδυμότειχο, επάνω στην Εκκλησιά του Χριστού Σωτήρα του κάστρου, όπου και υπάρχει σαν θησαυρός η φορητή εικόνα του Αγίου, δημιούργημα της λαϊκής τέχνης του 1958, που πάνω της έχει γραμμένο και το Απολυτίκιό του:

“ Τον λαμπρόν Βασιλέα και των πιστών μέγα καύχημα και των νυμφαίων το κλέος, Ιωάννην τιμήσωμεν, εν ύμνοις και ωδαίς πνευματικαίς, την μνήμην επιτελούντες αυτού, συμφώνως ανακράζοντες. Δόξα τω σε Δοξάσαντι, δόξα τω σε στεφανώσαντι, δόξα των ενεργούντι δια σου πάσιν ιάματα”

Ο Άνθρωπος ως εικόνα Θεού

Η Ορθόδοξη ανθρωπολογία δέχεται πως ο άνθρωπος είναι το μοναδικό ον που πλάστηκε κατ' εικόνα Θεού. Ο εικονισμός του Θεού στο ανθρώπινο πρόσωπο συμφαίνεται με το νου, την ελεύθερη θέληση, τη δυνατότητα αθανασίας και τον κόσμο των αρετών.

Ο μεγάλος Ρώσος Θεολόγος Βλαδίμηρος Λόσκυ στο έργο του «Κατ' εικόνα και καθ' ομοίωση Θεού» αναφέρει πως ακριβώς εξαιτίας της μοναδικότητας και της υπεροχής του ανθρώπινου προσώπου «εχρειάσθη να λάβει χώρα η εκούσια ταπείνωσις, η απολυτρωτική κένωσις του Υιού του Θεού, ίνα οι πεπτωκότες άνθρωποι δυνηθώσιν να πραγματοποιήσωσιν τον προορισμόν των, την Θέωσιν των, διά της ακτίστου Χάριτος».

Οι Πατέρες της Ανατολής τονίζουν πως το κατ' εικόνα βρίσκεται στη φύση του ανθρώπου ενώ η από μέρους του σωστή αξιοποίηση των στοιχείων που το συνθέτουν συμβάλει στην πραγμάτωση του καθ' ομοίωση που στη γλώσσα των Πατέρων αποκαλείται θέωση.

Oι Πατέρες της Ανατολής αφορμώμενοι ακριβώς από αυτόν τον εικονισμό του Θεού στο ανθρώπινο πρόσωπο, αναπτύσσουν και την κοινωνιολογία τους από την οποία αποκλείονται όχι μόνο οι οποιασδήποτε μορφής διακρίσεις αλλά οπωσδήποτε και αυτός ο θεσμός της δουλείας, που δυστυχώς στις μέρες μας αναβιώνει στα τραγικά πρόσωπα των λαθρομεταναστών που γίνονται αντικείμενα εκμετάλλευσης από τους κάθε λογής επιτήδειους. Έτσι ο Άγιος Ιωάννης ο Ελεήμων αφορμώμενος ακριβώς από αυτή τη θεώρηση του ανθρώπου ως εικόνας Θεού και στηλιτεύοντας το θεσμό της δουλείας λεει χαρακτηριστικά: «με ποιο δικαίωμα αγοράζεις και πωλείς ένα άνθρωπο που δημιουργήθηκε από το Θεό και τιμήθηκε με το σπουδαίο προνόμιο να είναι εικόνα Του; Να λοιπόν ενώπιον του Χριστού όλοι είμαστε ίσοι».

Όπως λέχτηκε και πιο πάνω τα στοιχεία που συνθέτουν το κατ' εικόνα αποτελούν την ειδοποιό διαφορά του ανθρώπινου προσώπου από τα άλλα όντα. Πρώτο στοιχείο ο Νους, με τον οποίο συμφαίνεται η λογική που αποτελεί και την προϋπόθεση για την τεχνολογική ανέλιξη του ανθρώπου. Με τη βοήθεια του καλείται ο άνθρωπος να ασκήσει το εξουσιαστικό του πάνω στη κτίση υποτάσσοντάς την.

Στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται και τα ιδιαίτερα χαρίσματα και ταλέντα που έχει ο κάθε άνθρωπος: αγάπης, φιλανθρωπίας, χρηστότητας, διακρίσεως, σοφίας, επιστήμης, μουσικής, ζωγραφικής, λογοτεχνίας, ποίησης, αρχιτεκτονικής, αθλητισμού κ.λ.π. Αυτά τα χαρίσματα καλείται να τα αξιοποιήσει προς δική του πληρότητα και ικανοποίηση, προς όφελος των συνανθρώπων του, προς ανάπτυξη του πνευματικού πολιτισμού της ανθρωπότητας.

Σπουδαίο στοιχείο του κατ' εικόνα αποτελεί ακόμα και η ελευθερία του ανθρώπινου προσώπου που στην Πατερική γλώσσα αποκαλείται «αυτεξούσιο». Είναι συγκλονιστικό το γεγονός πως στην ορθόδοξη Πατερική Γραμματεία ο Θεός ο ίδιος εμφανίζεται να σέβεται την ελευθερία του ανθρώπινου προσώπου, πράγμα που δυστυχώς δεν κάνουμε εμείς οι άνθρωποι. Λέει γι' αυτό ο Άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος: «ο Θεός σέβεται την ελευθερία του ανθρώπου γι' αυτό και όποιος δε θέλει να αγωνισθεί για τη θέωσή του δεν τον αναγκάζει, διότι αν το κάνει, σημαίνει πως του αφαιρεί την ελευθερία του και τον κατεβάζει έτσι στο επίπεδο των αλόγων ζώων».

Τέλος με την πραγματικότητα του κατ' εικόνα συμβαδίζει και ο κόσμος των αρετών, στις οποίες ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς προσδίδει μια υπερβατική διάσταση αφού όπως τονίζει είναι άναρχες όπως άναρχος είναι και ο χορηγός τους, ο Τριαδικός Θεός.. Βάση των αρετών είναι η ταπείνωση η οποία κατά την Πατερική Γραμματεία αποτελεί όχημα που ανεβάζει τον άνθρωπο προς το Θεό. «Η ταπείνωσις όχημά εστιν της προς τον Θεόν αναβάσεως». Κορωνίδα όλων των αρετών είναι η αγάπη. Ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς τη χαρακτηρίζει ως το πλήρωμα των αρετών. Λεει χαρακτηριστικά: «Η αγάπη και τα ταύτης έργα πλήρωμα των αρετών εστίν». Ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος θα τονίσει πως όσο ο άνθρωπος αγαπά, τόσο περισσότερο μοιάζει με το Θεό του, γιατί «η αγάπη οικείωσις και ομοίωσις ανθρώπου, Θεού εστιν».

Σαν κατακλείδα θα λέγαμε λοιπόν πως ο άνθρωπος για την ορθόδοξη Πατερική σκέψη προβάλει ως εικόνα Θεού γι' αυτό και χρέος του είναι κατά το Μέγα Αντώνιο, «να ζει πάντα σωστά και θεάρεστα καταξιώνοντας έτσι τον εαυτό του».


Σάββας Αλεξάνδρου-Θεολόγος

Βοηθός Διευθυντής Α΄

Συνεργάτης Ιεράς Μητροπόλεως Λεμεσού

Εντείνονται οι πιέσεις για την ανέγερση του ναού του Αγ. Νικολάου

Νέα Υόρκη

Αυξάνονται οι αντιδράσεις και οι πιέσεις προς τις αρχές της Νέας Υόρκης για την ανέγερση της εκκλησίας του Αγίου Νικολάου, η οποία είχε καταστραφεί κατά τα τρομοκρατικά χτυπήματα της 11ης Σεπτεμβρίου 2001.

Μετά τον πρώην κυβερνήτη της πολιτείας της Νέας Υόρκης, Τζορτζ Πατάκι, και άλλων πολιτικών παραγόντων, ο σημερινός δήμαρχος της πόλης, Μάικλ Μπλούμπεργκ, εξέφρασε την πλήρη υποστήριξή του στην ανέγερση του ναού.

Κατά τη διάρκεια ραδιοφωνικής εκπομπής, ο κ. Μπλούμπεργκ αναφέρθηκε στη συνεργασία του με τον Αρχιεπίσκοπο Αμερικής Δημήτριο, επισημαίνοντας ότι η Ελληνορθόδοξη Αρχιεπισκοπή και η Λιμενική Αρχή, που έχει την ευθύνη για την ανοικοδόμηση στο «Σημείο Μηδέν», φάνηκε πως είχαν φτάσει το 2008 κοντά στους όρους για το χτίσιμο του ναού, αλλά οι συζητήσεις δεν ολοκληρώθηκαν ποτέ, γιατί δεν επιτεύχθηκε τελική συμφωνία για το μέγεθος και την τοποθεσία του ναού.

Εξάλλου, ο πρωτοσύγκελλος της Αρχιεπισκοπής, επίσκοπος Φασιανής, Αντώνιος, σε συνέντευξή του στην ομογενειακή εφημερίδα «Εθνικός Κήρυξ» άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο για προσφυγή της Αρχιεπισκοπής στη Δικαιοσύνη, προκειμένου να κατοχυρώσει το αναφαίρετο δικαίωμα ανοικοδόμησης της εκκλησίας του Αγίου Νικολάου.

Το "Πρωτόκολλο Πολιτικής Εθνικής Ασφάλειας" και ο Ρόλος του στην Άσκηση της Τουρκικής Εξωτερικής Πολιτικής

Του Σάββα Καλεντερίδη*

Ιστορικό

Το σύστημα εξουσίας στην Τουρκία, αυτό που ονομάζεται βαθύ κράτος, για να αποφύγει πιθανές «αστοχίες» των χειριστών της πολιτικής, για πρώτη φορά τα μέσα της δεκαετίας του '60, προχώρησε στη σύνταξη του "Πρωτοκόλλου Πολιτικής Εθνικής Ασφάλειας» (Milli Guvenlik Siyaset Belgesi) της Τουρκικής Δημοκρατίας, αυτό που είναι γνωστό στη γειτονική χώρα ως «Ερυθρά Βίβλος» (Kirmizi Kitap).

Το πρωτόκολλο του 1960 παρέμενε αναλλοίωτο επί μια 20ετία, μέχρι που η αλλαγή των γεωπολιτικών, των εσωτερικών πολιτικών συνθηκών και η επιβολή της χούντας του Εβρέν οδήγησε στην πρώτη του αλλαγή. Η κατάρρευση του ανατολικού μπλοκ και οι γεωπολιτικές αλλαγές που δρομολογήθηκαν οδήγησαν στη σύνταξη του τρίτου πρωτοκόλλου (1992), ενώ οι ταραγμένες συνθήκες που επικρατούσαν στο Αιγαίο οδήγησαν στη σύνταξη του τέταρτου πρωτοκόλλου, το Νοέμβρη του 1997. Το 2005 εγκρίθηκε από το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας το πέμπτο (;) πρωτόκολλο, το οποίο επικυρώθηκε με απόλυτη μυστικότητα από το υπουργικό συμβούλιο και τέθηκε σε ισχύ στις αρχές του 2006.


Τι είναι το μυστικό «Πρωτόκολλο Πολιτικής Εθνικής Ασφαλείας»

Η ερυθρά βίβλος είναι ένα επίσημο έγγραφο του τουρκικού κράτους, που καθορίζει ρητά τις βασικές γραμμές της πολιτικής εθνικής ασφάλειας της Τουρκίας και υποχρεώνει την εκάστοτε κυβέρνηση να ακολουθεί πολιτικές που στηρίζονται απαρέγκλιτα στις γραμμές του πρωτοκόλλου.

Συντάσσεται από τη γραμματεία του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας (ΣΕΑ), εγκρίνεται και υπογράφεται από τα μέλη του ΣΕΑ και από το υπουργικό συμβούλιο. Στη συνέχεια, υπογράφεται ανάλογα από εκείνα τα όργανα του κράτους και της κυβέρνησης που έχουν αρμοδιότητα υπογραφής διεθνών και διμερών συμβάσεων και συμφωνιών, νόμων, διαταγμάτων και λοιπών διοικητικών αποφάσεων. Όλοι όσοι υπογράφουν το πρωτόκολλο αυτό, δεσμεύονται και δεν έχουν δικαίωμα να πάρουν αποφάσεις ή να υπογράψουν διεθνείς συμβάσεις ή συμφωνίες, νόμους, διατάγματα κλπ, τα οποία να έρχονται σε αντίθεση με όλα όσα αναφέρονται σε αυτό.

Με αυτόν τον τρόπο εξασφαλίζεται η συνέχεια στην πολιτική και ιδιαίτερα στην εξωτερική πολιτική της Τουρκίας, κυρίως στα κρίσιμα ζητήματα που απασχολούν την Τουρκική Δημοκρατία.

Δηλαδή, ο ΤΥΠΕΞ, ανεξάρτητα από τις εξωτερικές ή άλλες πιέσεις που ενδεχομένως δεχθεί σε μια διαπραγμάτευση, δεν έχει δικαίωμα να υποχωρήσει και να δεσμεύσει τη χώρα του, έστω και αν πάρει προφορική ή γραπτή εντολή από τον πρωθυπουργό ή από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, αν αυτή έρχεται σε αντίθεση με όσα αναφέρονται στο ως άνω πρωτόκολλο.

Η Ερυθρά Βίβλος και το εθνικό σχέδιο της Τουρκίας

Το μυστικό Πρωτόκολλο Πολιτικής Εθνικής Ασφάλειας, που χαρακτηρίζεται από τους ίδιους τους Τούρκους και ως «Μυστικό Σύνταγμα» λειτουργεί στην ουσία και σαν Εθνικό Σχέδιο για την Τουρκία, το οποίο είναι υποχρεωμένες να στηρίξουν και να υποστηρίξουν όλες οι δυνάμεις του τόπου.

Έτσι, όταν ο Τούρκος πρωθυπουργός, ο ΥΠΕΞ ή οποιοσδήποτε άλλος εκπροσωπεί την Τουρκία, προσέρχεται σε διμερείς ή πολυμερείς διαπραγματεύσεις, έχει ξεκάθαρους και συνήθως καλοδουλεμένους στόχους, τους οποίους είναι υποχρεωμένος να στηρίξει χωρίς παρεκκλίσεις, ενώ ταυτόχρονα δεν έχει δικαίωμα να διαπραγματευθεί και φυσικά ούτε να υποχωρήσει σε θέματα που περιέχονται στο πρωτόκολλο.

Από την άλλη πλευρά, όσοι έχουν την τύχη ή την ατυχία να διαπραγματεύονται με την Τουρκία, όπως για παράδειγμα η Ελλάδα και η Κύπρος, βρίσκονται πάντα ή σχεδόν πάντα στη δυσάρεστη θέση να υποχωρούν, αφού η άτεγκτη στάση της Τουρκίας προκαλεί ένταση και κρίση, η οποία έντεχνα αφήνεται να εννοηθεί ότι μπορεί να εξελιχθεί ακόμα και σε ένοπλη σύγκρουση, κάτι που, όπως είναι φυσικό, προσπαθεί να αποφύγει πάση θυσία η άλλη χώρα, αφού συνήθως είναι απροετοίμαστη για μια τέτοια ακραία εξέλιξη. Αρκεί κανείς να ρίξει μια ματιά στο χρονικό και την εξέλιξη των Ε-Τ σχέσεων τα τελευταία χρόνια και να κρίνει αν τα όσα αναφέρονται παραπάνω ανταποκρίνονται ή όχι στην πραγματικότητα.

Τί προβλέπει η Ερυθρά Βίβλος για Αιγαίο και Κύπρο

Όσον αφορά το περιεχόμενο των πρωτοκόλλων σε σχέση με τη χώρα μας, αυτό του 1992 δέσμευε και υποχρέωνε την όποια τουρκική κυβέρνηση να κάνει ό,τι ήταν δυνατό, ακόμη και πόλεμο, για να αποτρέψει οποιαδήποτε αλλαγή του STATUS στο Αιγαίο, δηλαδή την επέκταση των Χ.Υ. από πλευράς της χώρας μας από τα 6 στα 12 Ν.Μ.

Με βάση αυτό, οι τουρκικές κυβερνήσεις άσκησαν κάθε μορφής πιέσεις, με αποκορύφωμα τις πιέσεις που ασκήθηκαν στη χώρα μας και μέσω Ουάσιγκτον, το Νοέμβρη το 1994, περίοδο που τέθηκε σε ισχύ η διεθνής συνθήκη για το δίκαιο της θάλασσας. Τότε η Τουρκία πέρασε από το Κοινοβούλιό της και επικύρωσε την απειλή πολέμου κατά της χώρας μας. Οι πιέσεις είχαν ως αποτέλεσμα τη δήλωση από πλευράς της χώρας μας, η οποία έλεγε ότι 'η Ελλάδα διατηρεί το δικαίωμα της επέκτασης, το οποίο όμως θα κάνει χρήσει όταν αυτό κριθεί σκόπιμο και αναγκαίο', δήλωση που στην ουσία ισοδυναμούσε με σαφή υποχώρηση, υπό το κλίμα των συνθηκών της εποχής.

Από τη στιγμή που η Ελλάδα δεν έκανε χρήση του δικαιώματος της επέκτασης των χωρικών της υδάτων με την ισχύ της διεθνούς συνθήκης για το δίκαιο των θαλασσών (1994), η Τουρκία θεώρησε ότι πέτυχε τον εθνικό αντικειμενικό σκοπό, όπως αυτός είχε καθοριστεί και αναγραφεί στην ερυθρά βίβλο, που ήταν η διατήρηση του STATUS στο Αιγαίο.

Αμέσως μετά την εξέλιξη αυτή, άρχισε να επεξεργάζεται πολιτικές ανατροπής του, όπως φάνηκε για πρώτη κατ΄ ουσίαν φορά στα Ίμια, τον Ιανουάριο του 1996. Οι πολιτικές αυτές επισημοποιήθηκαν και θεσμοθετήθηκαν στην ερυθρά βίβλο ή μυστικό σύνταγμα που εγκρίθηκε το Νοέμβρη του 1997, οπότε η Τουρκία έθεσε τους εξής εθνικούς αντικειμενικούς σκοπούς:

Πρώτον, την ανατροπή του STATUS στο Αιγαίο υπέρ της Τουρκίας με διαπραγματεύσεις και αν αυτές δεν αποδώσουν ακόμα και με τη χρήση βίας και

Δεύτερον, τη διατήρηση του STATUS στην Κύπρο, δηλαδή της κατοχής του 40% της Μεγαλονήσου.

Η πρώτες αλλαγές επί κυβέρνησης Ερντογάν

Οι πρώτες αλλαγές επί κυβερνήσεων Ερντογάν άρχισαν να κυοφορούνται το 2005 και τέθηκαν σε ισχύ το 2006. Το πρώτο ανανεωμένο Πρωτόκολλο Εθνικής Ασφάλειας των κυβερνήσεων Ερντογάν, που απαρτίζεται από τρία βασικά μέρη, έχει ως εξής:

Σο πρώτο μέρος περιέχονται οι 'Βασικές Αρχές' της Πολιτικής Εθνικής Ασφάλειας. Στο μέρος αυτό τονίζεται ότι ο βασικός στόχος του εγχειριδίου είναι η καθορισμός του πλαισίου της πολιτικής εθνικής ασφάλειας της Τουρκίας. Υπό την έννοια αυτή το Πρωτόκολλο έχει ως σκοπό να ορίσει :

* Την εξασφάλιση της Εθνικής Ασφάλειας της Τουρκικής Δημοκρατίας

* Τα απαραίτητα βήματα που πρέπει να γίνουν στον τομέα αυτό

* Τις βασικές αρχές της πολιτικής εθνικής ασφάλειας σε θέματα εξωτερικής και εσωτερικής πολιτικής.Ως νομιμοποιητικό έρεισμα του Πρωτοκόλλου Πολιτικής Εθνικής Ασφάλειας (ΠΠΕΑ), αναφέρεται το 118ο άρθρο του Συντάγματος της Τουρκίας και ο νόμος 2945, περί Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας (ΣΕΑ) και Γενικής Γραμματείας του ΣΕΑ.

Στη συνέχεια, αφού γίνεται μια παρουσίαση των θεμάτων ασφάλειας που αφορούν την Τουρκία, αναφέρεται ότι η περίοδος προσαρμογής της Τουρκίας στα της Ε.Ε. είναι δυνατόν να αυξήσουν τον κίνδυνο σε κάποια από τα προβλήματα εξωτερικής και εσωτερικής ασφάλειας που αντιμετωπίζει η Τουρκία και σε κάποια να τον μειώσουν.

Εσωτερική ασφάλεια: Ενιαία δομή του κράτους και Κοσμικότητα

Στο μέρος που αφορά την εσωτερική-εξωτερική ασφάλεια, αναφέρεται ότι η βασική πολιτική της Τουρκίας στηρίζεται στη ρήση του Κεμάλ «Ειρήνη στην πατρίδα ειρήνη στον κόσμο». Δίπλα σ' αυτό τονίζεται ότι θα πρέπει να επιδιώκεται να μετατραπεί η Τουρκία σε μια χώρα που θα ενσωματώνει τον σύγχρονο πολιτισμό.

Όσον αφορά στην εσωτερική ασφάλεια τονίζονται τα εξής:

* Θα πρέπει να προστατευθεί η ενότητα της Τουρκίας και να διαφυλαχθούν-διευρυνθούν οι αρχές-στόχοι του δημοκρατικού, κοσμικού κράτους δικαίου.

* Ο βασικός δρόμος για τη διαφύλαξη της ενότητας της Τουρκίας είναι η επιβίωση του εθνικισμού του Ατατούρκ.

* Για να συνεχίσει να παραμένει η Τουρκία μια ισχυρή χώρα, παράλληλα με τις παραπάνω αρχές-στόχους, θα πρέπει να έχει ως στόχο την αύξηση της ευημερίας και τη δίκαιη διάχυσή της σε όλα τα τμήματα της κοινωνίας.

* Τα βασικά στοιχεία που απειλούν την ασφάλεια της Τουρκίας είναι το ριζοσπαστικό Ισλάμ, οι διαμελιστικές κινήσεις και τα ακροαριστερά κινήματα. Η Τουρκία, όσο αγωνίζεται να εξουδετερώσει τα στοιχεία αυτά, δεν θα πρέπει να παραιτηθεί και να παραβιάσει τις πανανθρώπινες αξίες.

* Οι σχέσεις με τις μαζικές οργανώσεις, που υπηρετούν αξίες ίδιες με αυτές που αποτελούν τις βασικές ιδρυτικές αρχές της Τουρκικής Δημοκρατίας, έχουν μεγάλη σημασία για την Τουρκία.

* Θα γίνουν οι απαραίτητες ενέργειες για να αποτραπεί η δημιουργία και απόκτηση κοινωνικών ερεισμάτων από οργανώσεις και ιδεολογίες που αποτελούν βασική απειλή για την ενότητα της Τουρκίας, και για το σκοπό αυτό απαιτείται να γίνουν οι απαραίτητες δράσεις σε επίπεδο κοινωνίας. Στον τομέα αυτό θα πρέπει να γίνουν οι απαραίτητες ενέργειες ώστε να αποτραπεί η δράση των ιεραποστολικών οργανώσεων στην Τουρκία.

* Στην Τουρκία δεν είναι δυνατόν να γίνει διδαχή άλλης γλώσσας εκτός από την Τουρκική. Αυτό αποτελεί βασική αρχή.

* Η ελευθερία του τύπου εξασφαλίστηκε με σχετικό άρθρο στο Σύνταγμα. Αυτή θα πρέπει να διαφυλαχθεί με κάθε τρόπο.

* Η Συνθήκη της Λοζάννης αποτελεί βασικό έρεισμα σε πολλά θέματα που αφορούν την ύπαρξη της Τουρκίας. Στο θέμα των Μειονοτήτων η Τουρκία θα πρέπει να λάβει υπ' όψιν της τις υποχρεώσεις της που απορρέουν από τη Συνθήκη της Λοζάννης και από τη συμφωνία που υπέγραψαν οι κυβερνήσεις της Τουρκίας και της Βουλγαρίας στις 18 Οκτωβρίου 1925.


Ένα κράτος, ένα έθνος, μια σημαία, μια γλώσσα

Όσον αφορά τα άλλα βασικά θέματα που αφορούν την εσωτερική ασφάλεια της Τουρκίας, αναφέρονται τα εξής:

* Η Τουρκική Δημοκρατία δεν ιδρύθηκε σε εθνική βάση. Οι βασικές αρχές πάνω στις οποίες στηρίχτηκε η ίδρυσή της είναι ένα κράτος, ένα έθνος, μια σημαία, μια γλώσσα. Η ρήση του Ατατούρκ που λέει ότι «Ο λαός της Τουρκίας που ίδρυσε την Τουρκική Δημοκρατία, καλείται Τουρκικό έθνος» είναι βασική αρχή. Όλοι όσοι είναι υπήκοοι της Τουρκικής Δημοκρατίας, είναι βασικά στοιχεία της χώρας.

* Η ρήση του Ατατούρκ που λέει ότι «Έθνος είναι ένα πολιτική και κοινωνικό σύνολο που αποτελείται από πολίτες που συνδέονται μεταξύ τους με τη γλώσσα, τον πολιτισμό και την ενότητα της χώρας», συνεχίζει να ισχύει μέχρι σήμερα και είναι μια προσέγγιση που δίνει απαντήσεις στις αναγκαιότητες της εποχής μας. Υπό την έννοια αυτή, οι τοπικές γλώσσες και πολιτισμοί θα πρέπει να προσεγγίζονται στη λογική των ατομικών ελευθεριών και δικαιωμάτων. Είναι σημαντικό αυτές οι ελευθερίες να μην χρησιμοποιούνται για κακό σκοπό. Θα πρέπει να εξασφαλιστεί να μη χρησιμοποιούνται τα στοιχεία αυτά από τα μέλη της διαμελιστικής οργάνωσης.

* Οι δραστηριότητες των ισλαμιστικών οργανώσεων συνεχίζονται σε εξωτερικό και το εσωτερικό. Όσο γίνεται αγώνας για την εξουδετέρωσή τους, θα πρέπει να λαμβάνονται υπ' όψιν και να μην πλήττονται οι θρησκευτικές ευαισθησίες του λαού. Υπό την έννοια αυτή, δεν θα πρέπει να δίνεται η δυνατότητα να δρουν εκείνοι που θέλουν να εκμεταλλευτούν τις θρησκευτικές ευαισθησίες του λαού.

* Είναι απαραίτητο να εφαρμόζονται απαρέγκλιτα οι Νόμοι του Εκσυγχρονισμού στους οποίους γίνεται αναφορά στο Σύνταγμα. Η θρησκευτική εκπαίδευση θα πρέπει να συνεχίσει ένα θέμα που παρέχεται μόνο από το κράτος.

* Θα πρέπει να παρεμποδιστούν οι ένοπλες δραστηριότητες και οι προσπάθειες που καταβάλλουν οι ακροαριστερές οργανώσεις για τη δημιουργία ταξικής συνείδησης στην κοινωνία. Είναι αξιοσημείωτο ότι οι οργανώσεις αυτές χρησιμοποιούν κυρίως άτομα από το φοιτητικό χώρο.

Ειδικό ενδιαφέρον στις ευαίσθητες περιοχές

Στο ΠΠΕΑ υπάρχει ειδικό κεφάλαιο στις ευαίσθητες περιοχές της Τουρκίας. Οι περιοχές αυτές αναφέρθηκαν μια προς μια καθώς και οι ενέργειες που θα πρέπει να γίνουν από πλευράς του κράτους.

Στην πρώτη σειρά είναι η περιοχή του νομού Αντιοχείας (Χατάι), όπου αναφέρεται ότι παρά τη βελτίωση των σχέσεων μεταξύ Τουρκίας-Συρίας το τελευταίο διάστημα, η Συρία δεν έχει ακυρώσει εντελώς την πολιτική που είχε για τη συγκεκριμένη περιοχή.

Στη συνέχεια ακολουθεί η περιοχή του Πόντου (Karadeniz) και γίνεται αναφορά στις δραστηριότητες για την αναβίωση της Ποντιακής Ιδέας στην περιοχή. Αναφέρεται ότι στην περιοχή αυτή γίνεται μια πολιτική προπαγάνδα που πηγάζει από το εξωτερικό.

Μια από τις αλλαγές είναι η αναφορά που γίνεται στο θέμα της πώλησης γης σε ξένους υπηκόους. Τονίζεται ότι θα πρέπει να παρακολουθείται στενά το ζήτημα απόκτησης ακινήτων και γης από ξένους σε ευαίσθητες περιοχές.

Η Ίμβρος και η Τένεδος είναι ανάμεσα στις ευαίσθητες περιοχές. Τονίζεται ότι θα πρέπει να εφαρμοστούν ειδικές πολιτικές για την ανάπτυξη της οικονομίας των δυο αυτών νησιών.

Υπάρχει επίσης ειδική αναφορά στη δράση της Αρμενίας και των Αρμενίων σε ορισμένους νομούς κυρίως της Ανατολικής Τουρκίας.

Οι σχέσεις Τουρκίας - ΗΠΑ

Στο ΠΠΕΑ τονίζεται ότι η πολυδιάστατη πολιτική στις εξωτερικές σχέσεις της Τουρκίας είναι μια απόλυτη αναγκαιότητα, ενώ υπάρχει ειδική αναφορά στις σχέσεις της Τουρκίας με τις ΗΠΑ. Στο τμήμα αυτό υπογραμμίζονται τα εξής:

* Οι σχέσεις με τις ΗΠΑ είναι παραδοσιακές και πολυδιάστατες.

* Στις σχέσεις Τ-Α υπάρχει η πολιτική και οικονομική διάσταση και η διάσταση της ασφάλειας.

* Οι σχέσεις αυτές θα πρέπει να επεκταθούν στους τομείς του εμπορίου και της τεχνολογίας.

* Στις ΗΠΑ δρουν αρκετά λόμπι που κινούνται εναντίον της Τουρκίας. Υπάρχουν και λόμπι που στηρίζουν την Τουρκία. Οι δραστηριότητες των λόμπι έχουν μεγάλη σημασία, με βάση τις ιδιαιτερότητες της χώρας αυτής.

* Η δημιουργία κοινής γνώμης στις ΗΠΑ που θα αντιμετωπίζει θετικά την Τουρκία είναι σημαντική για πολλούς λόγους.

* Η σχέση της Τουρκίας με τις ΗΠΑ είναι στρατηγικής σημασίας για τις περιοχές της Κεντρικής Ασίας, των Βαλκανίων, του Νοτίου Καυκάσου και της Μέσης Ανατολής. Η συνεργασία και η αλληλεγγύη στις περιοχές αυτές είναι προς το συμφέρον της Τουρκίας.

* Οι σχέσεις Τουρκίας-ΗΠΑ είναι στρατηγικές, αυτό δεν σημαίνει όμως ότι είναι εναλλακτικές μιας άλλης σχέσης, όπως για παράδειγμα με την Ε.Ε.

* Θα πρέπει να διατηρήσουμε το ρόλο μας στο ΝΑΤΟ και να αποκτήσουμε θέση στις μεταβαλλόμενες πολιτικές του ΝΑΤΟ.

Κυπριακό

* Η παρουσία του τουρκικού στρατού στην Κύπρο στηρίζεται στις συμφωνίες Λονδίνου-Ζυρίχης του 1959-1960. Η Τουρκία διατηρεί το δικαίωμα της εγγυήτριας δύναμης στο σύνολο της Κύπρου. Τα τουρκικά στρατεύματα υπάρχουν στην Κύπρο για την ασφάλεια των Τουρκοκυπρίων και η συνέχιση της παρουσίας τους εκεί είναι βασική αρχή.

* Ο πληθυσμός των Ρωμιών στο νησί είναι μεγάλος. Είναι μεγαλύτερος από αυτόν των Τουρκοκυπρίων. Με βάση τη διάσταση αυτή θα πρέπει να ενισχυθούν ηθικά και πνευματικά οι δεσμοί της τουρκοκυπριακής κοινότητας.

* Η ΤΔΒΚ θα πρέπει να διατηρηθεί και να ισχυροποιηθεί μέχρι να εξασφαλιστεί μόνιμη ειρηνική λύση στο νησί.

* Η θαλάσσια περιοχή γύρω από την Κύπρο είναι ένα ξεχωριστό θέμα. Στην περιοχή αυτή η Τουρκία και η ΤΔΒΚ έχουν νόμιμα δικαιώματα.


Οι σχέσεις με την Ελλάδα

* Η Τουρκία αποσκοπεί στην ενίσχυση των σχέσεών της με την Ελλάδα σε περιβάλλον ειρήνης.

* Είναι βέβαιο ότι υφίστανται μια σειρά από προβλήματα μεταξύ των δυο χωρών, όμως η Τουρκία δεν θα πρέπει να δώσει την άδεια/ευκαιρία στην Ελλάδα να μεταφέρει τα προβλήματα αυτά στους θεσμούς της Ε.Ε., με στόχο τα προβλήματα αυτά να πάρουν τη μορφή προβλημάτων Τουρκίας-Ε.Ε.

* Η Θάλασσα του Αιγαίου είναι πολύ σημαντική για την ασφάλεια και για την οικονομία της Τουρκίας. Υπό την άποψη αυτή, οι απόπειρες και οι κινήσεις της Ελλάδας για αύξηση των χωρικών της υδάτων από τα 6 στα 12 ν.μ. δεν μπορούν να γίνουν αποδεκτές. Για το λόγο αυτό θα πρέπει να διατηρηθεί η αποτροπή που επιτυγχάνεται δια της απειλής πολέμου, η οποία θα πρέπει να συνεχιστεί και να διαφυλαχτεί.

* Δεν θα πρέπει να δοθεί στην Ελλάδα η άδεια/δυνατότητα να δημιουργήσει τετελεσμένα στις νησίδες και τις βραχονησίδες του Αιγαίου.

Η πολιτική των 'μηδενικών προβλημάτων' και οι κυοφορούμενες αλλαγές στην Ερυθρά Βίβλο

Η τοποθέτηση του Νταβούτογλου σηματοδότησε μια σειρά από σημαντικές αλλαγές όχι στους στόχους, αλλά στις βασικές αρχές άσκησης της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής.

Ο νέος υπουργός εξωτερικών, υιοθέτησε την πολιτική των 'μηδενικών προβλημάτων' με τις γειτονικές χώρες, χωρίς όμως να τροποποιήσει και να θίξει, σε ό,τι αφορά την Τουρκία, .τις πραγματικές αιτίες που δημιούργησαν τα προβλήματα με τις γειτονικές χώρες.

Οι κύριοι λόγοι για τους οποίους η Τουρκία προχώρησε στην κίνηση αυτή είναι δυο.

Ο ένας είναι εσωτερικός και σχετίζεται με το αγώνα που γίνεται ανάμεσα σε πολιτικούς και στρατιωτικούς για τον έλεγχο της εξουσίας. Οι προβληματικές σχέσεις που είχε η Τουρκία με όλες σχεδόν τις γειτονικές χώρες, όπως η Αρμενία, το Ιράν, το Ιράκ, η Συρία, η Κύπρος και η Ελλάδα, ανεδείκνυαν το ρόλο του στρατού, αφού τα προβλήματα ήταν προβλήματα εθνικής ασφάλειας. Με την πολιτική των 'μηδενικών προβλημάτων', ο ρόλος του στρατού αποδυναμώνεται, γεγονός που ευνοεί τους πολιτικούς και συγκεκριμένα τον Ερντογάν και το ΑΚΡ, στη διελκυστίνδα της εξουσίας που έχει με το Στρατό.

Ο δεύτερος λόγος είναι εσω/εξωτερικός και αναφερόμαστε στο Κουρδικό. Μέσα από τη διαδικασία των 'μηδενικών προβλημάτων', η Τουρκία δημιουργεί ένα κλίμα επίπλαστης ηρεμίας στις διμερείς σχέσεις με όλες τις γειτονικές της χώρες, κλίμα που περιορίζει τη δυνατότητα των Κούρδων να εξασφαλίσουν πολιτική και επιχειρησιακή στήριξη ή ανοχή από τις γειτονικές προς την Τουρκία χώρες, στήριξη/ανοχή που είναι ζωτικής σημασίας για τη συνέχιση του αγώνα τους.

Στα πλαίσια της πολιτικής αυτής, η κυβέρνηση Ερντογάν, σε συνεργασία με το Στρατό, προχωρεί στην τροποποίηση του Πρωτοκόλλου Πολιτικής Εθνικής Ασφάλειας, τροποποίηση που αναμένεται να εγκριθεί στην τακτική σύσκεψη του ΣΕΑ τον Αύγουστο, οπότε θα εγκριθούν και οι αλλαγές στην κορυφή της ιεραρχίας των ΤΕΔ.

Αλλαγές σε ό,τι αφορά το Κυπριακό και το Αιγαίο και εννοούμε τις διεκδικήσεις της Τουρκίας στο Αιγαίο και την 'απειλή πολέμου', δεν αναμένεται να υπάρξουν.

Για λόγους εντυπώσεων όμως, στο τμήμα Εξωτερικές Απειλές, το Ιράν και η Ελλάδα δεν θα χαρακτηρίζονται πλέον ως κύριες απειλές για την Τουρκία, εξέλιξη που αποτελεί προσαρμογή στην πολιτική 'μηδενικών προβλημάτων' που υιοθέτησε η κυβέρνηση Ερντογάν από τότε που ανέλαβε τα ηνία της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής ο Νταβούτογλου. Εν αναμονή των αλλαγών στην κορυφή των ΤΕΔ και της συνόδου του ΣΕΑ, τον Αύγουστο του ...σωτηρίου έτους 2010.

*To άρθρο δημοσιεύθηκε στο περιοδικό "ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ και ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ", τεύχος Αυγούστου 2010

Εορτάζοντες την 27ην του μηνός Αυγούστου …

Σήμερα η Εκκλησία μας τιμά τη μνήμη των κάτωθι Αγίων και Οσίων, πολλοί εκ των οποίων, σύμφωνα με τον Συναξαριστή, μαρτύρησαν για του Χριστού την Πίστη την Αγία...

• Ο ΟΣΙΟΣ ΠΟΙΜΗΝ

• Ο ΑΓΙΟΣ ΛΙΒΕΡΙΟΣ ο Ομολογητής, Πάπας Ρώμης

• Ο ΑΓΙΟΣ ΟΣΙΟΣ επίσκοπος Κορδούης της Ισπανίας

• ΒΑΠΤΙΣΗ ΤΟΥ ΑΙΘΙΟΠΑ Ευνούχου, από τον 'Αγιο Φίλιππο

• Η ΑΓΙΑ ΑΝΘΟΥΣΑ η νέα

• Ο ΑΓΙΟΣ ΦΑΝΟΥΡΙΟΣ ο Νεοφανής, ο Μεγαλομάρτυρας

• Ο ΑΓΙΟΣ ΑΡΚΑΔΙΟΣ ο βασιλιάς

Ο ΟΣΙΟΣ ΘΕΟΚΛΗΤΟΣ

Αναλυτικά

Ο ΟΣΙΟΣ ΠΟΙΜΗΝ

Μαζί με τα άλλα αδέλφια του έκαναν μικρή μοναχική αδελφότητα σε μια μικρή σκήτη στην Αίγυπτο. Ηγούμενος αυτής της αδελφότητας ήταν ο Ποιμήν, που είχε όλα τα προσόντα πραγματικού ποιμένα ψυχών. Η φήμη του είχε φθάσει σε μακρινές περιοχές και πολύς κόσμος ερχόταν να τον δει και να τον συμβουλευθεί. Αυτός, όμως, δεχόταν μόνο τους μικρούς και ταπεινούς. Όσοι έρχονταν από περιέργεια, δεν τους δεχόταν, έστω και αν ήταν άρχοντες. Κάποτε ένας απ' αυτούς θύμωσε που δεν τον δέχθηκε. Και επειδή ήταν δικαστής, συνέλαβε το μοναχογιό της αδελφής του οσίου, με την ιδέα ότι τώρα θα ερχόταν ο ίδιος ο Ποιμήν σ' αυτόν. Ο όσιος, όμως, έγραψε προς αυτόν: "Έξέτασον τον ανεψιόν μου κατά τους νόμους. Είναι ένοχος; Τιμώρησε τον. Εάν όμως δεν είναι, κάμε όπως θέλεις". Ο δικαστής θαύμασε τα γραφόμενα του οσίου και αμέσως απέλυσε τον ανεψιό του. Όλα αυτά, βέβαια, τα κατάφερνε ο Ποιμήν, διότι καλλιεργούσε το θεμέλιο των αρετών, την ταπεινοφροσύνη. Συχνά μάλιστα έλεγε: "Ο άνθρωπος έχει ανάγκη από την ταπείνωσιν, όσην από τον αέρα τον οποίον εισπνέει. Η ταπεινοφροσύνη του πνεύματος είναι η ζωή της ψυχής". Ο όσιος Ποιμήν πέθανε ειρηνικά, προκύπτοντας σε όλες τις χριστιανικές αρετές.

Απολυτίκιο. Ήχος γ'. Θείας πίστεως.

Θείων έργων σου, τη δαδουχία, λαμπρυνόμενος, τη διάνοια, διακρίσεως φωστήρ ώφθης άδυτος, διασκεδάζων παθών την σκοτόμαιναν, και καταυγάζων ημών τα νοήματα. Ποιμήν Όσιε, Χριστόν τον Θεόν ικέτευε, δωρήσασθαι ημίν το μέγα έλεος.

Ο ΑΓΙΟΣ ΛΙΒΕΡΙΟΣ ο Ομολογητής, Πάπας Ρώμης

Διαδέχτηκε στον επισκοπικό θρόνο της Ρώμης τον Πάπα Ιούλιο. Όπως αυτός έτσι και ο Αιθέριος, ήταν συνήγορος του Αθανασίου του Μεγάλου στους αγώνες, που ο πρόμαχος εκείνος της ορθοδοξίας διεξήγαγε κατά του Αρειανισμού και υπέρ του Ορθοδόξου Συμβόλου. Ακόμα, ο Αιθέριος προστάτεψε τον Αρχιεπίσκοπο Κων/πολης Παύλο τον Α', όταν ο αυτοκράτορας Κωνστάντιος (337 μ.Χ.) επανειλημμένα καταδίωξε για την ορθόδοξη συμπεριφορά του. Και όταν ο Πάπας Λιβέριος ήλθε την Κων/πολη και διαφώνησε στα εκκλησιαστικά ζητήματα με τον προστάτη του Αρειανισμού αυτοκράτορα Κωνστάντιο, αυτός τον εξόρισε στη Θεσσαλονίκη. Κατόπιν όμως επανήλθε στο θρόνο του, και ο θάνατος τον βρήκε να ποιμαίνει πάντοτε θεάρεστα την εκκλησία του. Ο δε Σ. Ευστρατιάδης, για τον άγιο Αιθέριο, αναφέρει ότι ήταν "εκ των ορθοδόξων παπών της Ρώμης, των πολεμησάντων τον Αρειανισμόν. Από του 352 επίσκοπος της Ρώμης, συνετέλεσε να καταλάβωσι τους οικείους θρόνους οι προς αυτόν καταφυγόντες Αλεξανδρείας Αθανάσιος και Παύλος ο ομολογητής• αλλ' ο Αρειανός αυτοκράτωρ Κωνστάντιος μετά τον θάνατον του αδελφού αυτού Κώνσταντος, μετεκάλεσεν αυτόν εις Κωνσταντινούπολη και προσεπάθησε να τον ελκύση εις την αίρεσιν του Αρείου, και μη πεισθέντα εξώρισεν εις Θράκην (354) επανήλθεν εις τον θρόνον τω 358, τη αξιώσει των χριστιανών της Ρώμης, και απέθανεν εν ειρήνη τω 365 (κατ' άλλους το 366)".


Ο ΑΓΙΟΣ ΟΣΙΟΣ επίσκοπος Κορδούης της Ισπανίας

Έζησε στα χρόνια του Μεγάλου Κωνσταντίνου και διακρίθηκε για την αρετή και τη γενναία συμμετοχή του στους αγώνες υπέρ της Ορθοδοξιας. Πήρε μέρος στην Α' Οικ. Σύνοδο, που έγινε στη Νίκαια, καθώς και σ' αυτή της Σαρδικής το έτος 347. Επίσης συνέπραξε στο ν' αθωωθεί ο Μέγας Αθανάσιος από τις εναντίον του κατηγορίες εκ μέρους των Αρειανών. Αλλ' επειδή ο αυτοκράτορας Κωνστάντιος καταδίωκε αμείλικτα τον Αθανάσιο, το ίδιο έκανε και στον Ιεράρχη της Κορδούης Όσιο, που υπέβαλε σε πολλές εξορίες και κακοπάθειες. Ο Όσιος όμως, κράτησε όρθιο το ορθόδοξο φρόνημα του μέχρι τέλους. Δίκαια λοιπόν τον εγκωμιάζει γι' αυτά ο Θεοδώρητος, ο δε Μέγας Αθανάσιος τον τιτλοφορεί πατέρα των Επισκόπων.

ΒΑΠΤΙΣΗ ΤΟΥ ΑΙΘΙΟΠΑ Ευνούχου, από τον Άγιο Φίλιππο

Βλέπε Η' Κεφάλαιο των Πράξεων των Αποστόλων, στίχοι 5 έως 12.

Η ΑΓΙΑ ΑΝΘΟΥΣΑ η νέα

Μαρτύρησε, αφού της έβαλαν τρίχινο κουρέλι και μια μεγάλη πέτρα στο λαιμό και την έριξαν μέσα σ' ένα πηγάδι.





Ο ΑΓΙΟΣ ΦΑΝΟΥΡΙΟΣ ο Νεοφανής, ο Μεγαλομάρτυρας

Άγνωστος στους αρχαίους Συναξαριστές. Έγινε γνωστός από τυχαία εύρεση της εικόνας του τον 14ο αιώνα στη Ρόδο, όταν έσκαβαν παλιά σπίτια στο νότιο μέρος του παλιού τείχους. Εκεί βρέθηκε αρχαίος ναός με πολλές κατεστραμμένες εικόνες και μεταξύ αυτών και η καλά διατηρημένη εικόνα επί της οποίας ο τότε μητροπολίτης Ρόδου Νείλος ο Β' ο Διασπωρινός (;) (1355-1369) διάβασε το όνομα του Αγίου "ο άγιος Φανώ". Ο Άγιος παριστανόταν σαν νεαρός στρατιώτης, κρατώντας στο δεξιό του χέρι σταυρό, πάνω στον οποίο ήταν λαμπάδα αναμμένη, γύρω δε από την εικόνα τα 12 μαρτύριά του. Τον αρχαίο αυτό ναό ανοικοδόμησε ο Νείλος και τον αφιέρωσε στο όνομα του αγίου Φανουρίου, που όπως φαίνεται συνέταξε και την Ακολουθία του. (Η αναφορά στο Νέο Λειμωνάριο ότι η εικόνα του Αγίου βρέθηκε το 1500, είναι λανθασμένη. Διότι ο επίσκοπος Ρόδου Νείλος υπήρξε τον 14ο αιώνα).

Ο ΑΓΙΟΣ ΑΡΚΑΔΙΟΣ ο βασιλιάς

Κανείς από τους Συναξαριστές δεν αναφέρει τον βασιλιά Αρκάδιο (395-408) σαν Άγιο. Συναντάται η μνήμη του μόνο στο Ιεροσολυμιτικό Κανονάριο (σελ. 105 εκδ. Καλλίστου αρχιμ.) μαζί με τον άγιο Μαρτύριο. Ίσως η Εκκλησία των Ιεροσολύμων να είχε κάποιους σημαντικούς λόγους να τον κατατάξει μεταξύ των Αγίων της.


Ο ΟΣΙΟΣ ΘΕΟΚΛΗΤΟΣ

Άγνωστος στους Συναξαριστές. Συναντάται στον Πατμιακό Κώδικα 266 ως εξής: "Τη αύτη ημέρα του οσίου Θεοκλήτου. Ούτος ην από Κωνσταντινουπόλεως, αξίαν έχων μαγίστρου, και καταλιπών τον κόσμον άνήλθεν εν τω όρει του Ολύμπου, κακείσε αποταξάμενος και ασκήσας έτεσι πλείστοις εκοιμήθη".

ΠΗΓΕΣ:

α) www.ecclesia.gr

β) www.saint.gr

γ) www.pigizois.net/index2.htm

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

Για τους Έλληνες Αγίους της Ορθοδοξίας μας έχουμε ανοίξει ειδική κατηγορία με τον ομώνυμο τίτλο ( "Έλληνες Άγιοι!.." ), όπου έχει αρχίσει μία έρευνα για την κατ' αλφαβητική σειρά των Ελλήνων Αγίων, εορταζόντων και μη, που γεννήθηκαν στον ελλαδικό χώρο ή στον ευρύτερο χώρο του Ελληνισμού, αλλά και όλων εκείνων, που έχουν ελληνικό όνομα και οι οποίοι -σύμφωνα με τον Συναξαριστή- μαρτύρησαν για του Χριστού την Πίστη την Αγία..

* Θα ήταν πιο σωστό αντί του όρου «ειδωλολάτρης» ή «ειδωλολάτρες», που χρησιμοποιούν οι Συναξαριστές, να χρησιμοποιείται ο όρος «πολυθεϊστής» ή «πολυθεϊστές». (Βλέπε «Το Σχόλιο της Ημέρας» Τετάρτης, 18 Αυγούστου 2010).

Kοσμάς ο Aιτωλός – H ιεραποστολική και εθνική δράση του μεγάλου δασκάλου και φωτισμένου ιεράρχη

Tου Παναγιώτη Xριστόπουλου, δ.Φ.

Διευθυντή της Bιβλιοθήκης της Bουλής

ΔEKA χιλιόμετρα βορειοδυτικά της κωμοπόλεως Φίερη, βορείως του αρχαιολογικού χώρου της Aπολλωνίας, βρίσκεται το μοναστήρι που έχτισε το 1814 ο Aλή Πασάς Tεπελενλής, για να τιμήσει τον ισαπόστολο Kοσμά τον Aιτωλό , τον οποίο είχε γνωρίσει τριάντα πέντε χρόνια ενωρίτερα. O πασάς αισθανόταν δέος στη μνήμη του καλόγερου, που σαγήνευε τα πλήθη των χριστιανών και όχι μόνο, είχε δε προβλέψει ότι ο ασήμαντος τότε βέης θα εξελισσόταν σε πολύ ισχυρή προσωπικότητα, θα αποκτούσε εξαιρετικά μεγάλη δύναμη. Ποιος, όμως, υπήρξε ο Kοσμάς;

Kώνστας, πως ήταν το κοσμικό του όνομα, ο Eσωχωρίτης από Aπόκουρο, γιος του Nικολάου, ανυφαντή το επάγγελμα,

Tο πλέγμα των εκατοντάδων σχολείων, που ίδρυσε στο βορειοδυτικό ελληνικό χώρο, υπογραμμίζει το μέγεθος της προσωπικότητάς του, τη λαϊκή απήχηση του κηρύγματος του, το πρακτικό αποτέλεσμα της ιεραποστολικής και εθνικής του δράσεως.γεννήθηκε στο Mέγα Δένδρο της Tριχωνίδας περί το 1714. Παραδίδεται ότι έμαθε τα πρώτα γράμματα στη Σεγδίτσα Παρνασσίδας και πως και ο αδερφός του Xρύσανθος συνέχισε τις σπουδές του στην Aγία Παρασκευή της Γούβας των Bραγγιανών, ίδρυμα του συγχωριανού του οσίου Eυγενίου Γιαννούλη του Aιτωλού, που τον διαδέχθηκε μαθητής του Aναστάσιος ο Γόρδιος. Eν συνεχεία μαθήτευσε στον Aνανία Δερβισάνο στη Mεγάλη Λομποτινά των Kραβάρων, που και ο ίδιος δίδαξε ως υποδιδάσκαλος. H ασίγαστη δίψα της μαθήσεως, τέλος, τον έφερε μετά το 1749 στην Aθωνιάδα Aκαδημία, στίβο σφοδρών πνευματικών συγκρούσεων νεωτεριστών και συντηρητικών λογίων.

Aθωνιάδα

H Aθωνιάδα υπήρξε ο σημαντικότερος σταθμός της ζωής του. H εκεί μαθητεία του ήταν καθοριστική της τελικής διαμορφώσεως της προσωπικότητος του και προϋπόθεση της μελλοντικής του δραστηριότητος. Eκεί άκουσε διαπρεπείς διδασκάλους, με κορυφαίο τον Zακυνθινό Eυγένιο Bούλγαρι, που ανέλαβε τη διεύθυνση της σχολής το 1753 και προσπαθούσε να μεταβάλει τους μαθητές του σε φλογερούς πνευματικούς ταγούς, σκορπίζοντάς τους σ’ όλη την έκταση του ελληνικού χώρου, σε μια εργώδη προσπάθεια ανυψώσεως του πνευματικού επιπέδου των λαϊκών μαζών. Oι δάσκαλοι της Aθωνιάδας ήταν ρωσόφιλοι και ένθερμοι θιασώτες της μεγάλης ιδέας, καλλιεργούσαν δε και έναν ονειροπόλο εθνικισμό. Ο Αιτωλός μαθητής, παρα ταύτα, προέταξε τον θετικό του προγραμματισμό.

Iεραποστολική δράση

Tο 1759 αποσύρεται στην αθωνική μονή Φιλοθέου, χείρεται μοναχός, χειροτονείται πρεσβύτερος και παίρνει το μοναχικό όνομα, με το οποίο είναι γνωστός. Tο μοναστήρι, μως, δεν μπόρεσε να δαμάσει τους κλυδωνισμούς της ψυχής του, σε μια εποχή ακριβώς που άρχισε να αισθάνεται το χρέος του προς το έθνος, να αποκτά συνείδηση μιας υψηλής αποστολής: να βοηθήσει το Γένος να βγει απ’ την αποτελμάτωση και την απαιδευσία και να ξαναπιστέψει στον εαυτό του. Tον ίδιο χρόνο πηγαίνει στην Kωνσταντινούπολη, παίρνει την άδεια κηρύγματος απ το Πατριαρχείο και δραστηριοποιείται στην περιοχή της Bασιλευούσης. Mόλις το 1765 είναι η πρώτη βεβαία χρονολογία της περιοδείας και της διδασκαλίας του στους γνώριμους χώρους της Δυτικής Eλλάδος: Nαύπακτος, Bραχώρι, Mεσολόγγι, στις γύρω περιοχές και τη Θεσσαλία, απ’ όπου επέστρεψε στην Kωνσταντινούπολη. Mεσολαβεί κατόπιν η λαίλαπα των Oρλωφικών, που έπνιξε τον ελληνικό χώρο στο αίμα, αλλά δημιούργησε συνάμα και κάποιες προϋποθέσεις της μελλούσης πολιγγενεσίας. O Kοσμάς αποσύρεται κατά τη διάρκεια της αναταραχής στο Aγιον Oρος. Δεν υποστήριξε την κίνηση εξεγέρσεως κατά του Tούρκου, έστω και με τη συμμαχία της ομόδοξης Pωσίας. Aυτ δεν σήμαινε εθελοδουλεία. Aπλώς, δεν θεωρούσε τι υπήρχαν οι αναγκαίες, προϋποθέσεις, δεν ήταν κατάλληλη η ευκαιρία. Aς μην ξεχνούμε ότι ο Kοραής το 1800 μετέθετε τον κατάλληλο χρ νο επαναστάσεως για την εθνική Παλιγγενεσία κατά μια 50ετία, δηλαδή το 1850. Hξερε, λοιπ ν, πολύ καλά τι έκανε ο Kοσμάς: δημιουργούσε τις προϋποθέσεις εθνικής αποκαταστάσεως, τον φωτισμό του Γένους. Aκριβώς σ’ αυτ το σημείο επικέντρωσε, εν τέλει, τις προσπάθειές του. Eνώ κατά την προορλωφική περίοδο υποθέτουμε το κήρυγμά του εποικοδομητικό , παραστατικό , απλό , συναρπαστικό , φλογερό , πως ήταν γενικώς ο λόγος του, η δε διδαχή του «… απλουστάτη, ωσάν εκείνη των αλιέων, ήτον γαλήνιος και ησύχιος, οπού εφαίνετο καθολικά να είναι γεμάτη απ την χάριν του ιλαρού και ησύχου Aγίου Πνεύματος», κατά την μεταορλωφική περίοδο το κήρυγμα διαφοροποιείται: έντονες οι θεολογικές ιδέες και έκδηλες οι πρακτικές σκέψεις, που διαμορφώνουν ως κεντρικ σκοπό της διδασκαλίας του στο πρακτικό πεδίο την ίδρυση σχολείων. H τελευταία εργώδης πενταετία της δράσεως και της ζωής του απ το 1775 και εξής, παράλληλα προς την ανάσχεση των εξισλαμισμών στη βορειοδυτική Eλλάδα, είχε ως αξιοθαύμαστο αποτέλεσμα την ίδρυση εκατοντάδων σχολείων, μερικά απ τα οποία ανωτέρας βαθμίδος των σχολείων αυτών παρακολουθούσε εν συνεχεία τη λειτουργία, αλληλογραφώντας με τις εφορείες τους. Διά των σχολείων θα φωτισθεί το Γένος, θα κατανοήσει τα ιερά γράμματα, θα εμμείνει στην πίστη του, θα ανακαλύψει το μεγαλείο του παρελθ ντος του, θα αρχίσει να προβληματίζεται και τέλος να οικοδομεί το μέλλον. Kατά την ύστατη αυτή εξόρμηση διέτρεξε τις δυτικές περιοχές απ την Aιτωλία μέχρι το Mπεράτι (τα Bελέγραδα εκκλησιαστικώς) και απ τη Θεσσαλονίκη μέχρι τα νησιά του Iονίου.

H απέριττη ξύλινη λάρνακα στην οποία εναποτέθηκαν τα οστά του Aγίου μετά την ανακομιδή τους τον καιρό που χτίσθηκε το μοναστήρι του Iσαποστόλου στο Kολικάντασι της Mουζακιάς.


H τελική πορεία

Oι κατάσκοποι της Bενετίας που τον παρακολουθούν, δεν μπορούν παρά να εκφράσουν την κατάπληξη και τον θαυμασμό τους: «Oι λόγοι του, αναφέρουν, είναι εκτάκτως πολιτικοί και μιας εξαιρετικής τέχνης… δεν έχουν άλλο θέμα τα κηρύγματά του, ειμή να προτρέπουν τον λαόν να ευεργετή τας εκκλησίας και να ιδρύη εις όλα τα χωριά σχολεία για τα παιδιά… έχει αναμφιβόλως μέγα τάλαντον και μεγάλην παιδείαν και ζει με μεγάλας στερήσεις… Eίναι οξυνούστατος, έμπλεος μεγάλων ιδεών και έχει αξιοθαύμαστον τρόπον πως εισδύη εις την ψυχήν οιουδήποτε και εις τοιούτον βαθμόν, ώστε δεν υπάρχει τι το οποίον να εκφράση ή να προτείνη ο ίδιος, χωρίς τούτο να γίνη αμέσως αποδεκτόν παρά της ολότητος, ήτις και το εκτελεί με την πλέον εφικτήν ακρίβειαν… ο αριθμός των ατόμων, τα οποία συρρέουν πανταχόθεν ίνα τον ίδουν είναι καταπληκτικός, ως επίσης και ο αριθμός των ακολουθούντων αυτόν εις την παριοδείαν…». Tα σωζόμενα κείμενα των διδαχών του, οι επιστολές του και οι προρρήσεις του τεκμηριώνουν εύγλωττα μαζί με τον αντίλαλο των κηρυγμάτων του, που έφθασε ως παράδοση και θρύλος σε μας, τη σκιαγραφία των κατασκόπων. H ματωμένη του πορεία κατέληξε στο χωρι Mουγιαλί, στον κάμπο της Mουζακιάς, που αντικρύζει το αρχαίο μοναστήρι της Παναγίας Aρδευούσης ή Aρδενίτσας –το ορμητήριο του φλογερού Mοσχοπολίτη ρασοφόρου Nεκταρίου Tέρπου. Eκεί τον περίμενε η αγχόνη – ο σταυρός του, ένα πνιγηρό υγρό Σάββατο, το Σάββατο της 24ης Aυγούστου 1779. O θάνατός του υπήρξε το επιστέγασμα, η αιμάτινη σφραγίδα επιβεβαιώσεως ενός μεγάλου έργου. Tο σκήνωμά του, ανασυρθέν απ τον ποταμ Aψο, που είχε ποντισθεί, κηδεύθηκε ευλαβώς στο πλησι χωρο Kολικ ντασι. Mετά 35 χρ νια, το 1814, ένας αλλόδοξος, ο Aλή πασάς Tεπελενλής, θα διατάξει την ανέγερση της μονής, που ήδη μνημόνευσα και την ανακομιδή των λειψάνων του. Aπό τότε καθιερώθηκε στην επέτειο ημέρα του μαρτυρίου του να τελείται εκεί το μεγαλύτερο θρησκευτικό πανηγύρι της Hπείρου. O χώρος θα αποκοπεί αργότερα απ τον Eλλαδικό και το 1967 ένας παρανοϊκός τύραννος θα απαγορέψει κάθε θρησκευτική εκδήλωση στη γειτονική επικράτεια. O γράφων είχε την εξαιρετική τύχη να επισκεφθεί το ρημαγμένο ιερό καθίδρυμα προ δεκαετίας, όταν το καθεστώς Eμβέρ Xότζα μεσουρανούσε ακόμη, να διαπιστώσει την ύπαρξη του Kαθολικού της άλλοτε μονής και τη διάσωση εντός του ναού της λάρνακος των τιμίων λειψάνων του και να γνωστοποιήσει το γεγονός στο Πανελλήνιο.

H προσφορά του

Kοσμάς ο Aιτωλός, ως πνευματική οντότης Oρθοδόξου κληρικού, επιστημονική προσωπικότης διαμορφωθείσα στην Aθωνιάδα Σχολή απ τη διδασκαλία του Eυγενίου Bούλγαρι, εθνική ελληνική συνείδηση που ολοκληρώθηκε απ τον ίδιο μεγάλο δάσκαλο και αγωνιστική ελληνορθόδοξη δύναμη και δράση ανασχέσεως του εξισλαμισμού, δια της παιδείας, δεν περιορίζεται χρονικώς στον ιη΄ αιώνα, ούτε τοπικώς στην Hπειρο, ιδίως κατά το βορειότερο τμήμα της. Kαλύπτει εκτατικώς ολόκληρο τον Eλληνισμό , αποτελεί διηνεκές σημείο αναφοράς, ήδη τρίτον αιώνα από του μαρτυρικού του θανάτου, ο τόπος του μαρτυρίου του οριοθετεί περίπου τα βόρεια εθνολογικά μας σύνορα, ο βίος και οι διδαχές του μπορούν και πρέπει να κατευθύνουν ακόμη και σήμερα το Γένος. O απόηχος του έργου του, ως λαϊκού αγίου και προφήτη, διατηρήθηκε έντονος στις περιοχές που έδρασε κατά κύριον λόγον. O θρύλος του παρέμεινε ζωντανός στις λαϊκές μάζες, ιδιαίτερα της Hπείρου, της Δυτικής Mακεδονίας και της γενέτειράς του Δυτικής Στερεάς Eλλάδος. Oι διδαχές του, τα καταγεγραμμένα δηλαδή κηρύγματά του, αντιγράφονταν και παραδίδονταν από γενιά σε γενιά, πως και οι προφητικές του ρήσεις, που έφτασαν μ’ αυτόν τον αρχέγονο τρόπο σε μας, ως ιερά κείμενα καθώς και μερικές επιστολές του. Tο πλέγμα των εκατοντάδων σχολείων, που ίδρυσε στο βορειοδυτικό ελληνικό χώρο, υπογραμμίζει το μέγεθος της προσωπικότητάς του, τη λαϊκή απήχηση του κηρύγματος του, το πρακτικό αποτέλεσμα της ιεραποστολικής και εθνικής του δράσεως.

Κυριακή 6 Μαρτίου 1994 – Καθημερινή 7 Ημέρες

Η Μόσχα διεκδικεί την Παναγία Σουμελά

Tου Σταυρου Tζιμα

Σε ευθεία αμφισβήτηση του πρωταγωνιστικού ρόλου του Ορθόδοξου Οικουμενικού Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίου στην επαναλειτουργία της Ιεράς Μονής της Παναγίας Σουμελά, προέβη η ρωσική πλευρά λίγες μόνον ώρες μετά την ιστορική στιγμή της τέλεσης της πρώτης μετά ογδόντα οχτώ χρόνια πατριαρχικής Θείας Λειτουργίας στο μοναστήρι-θρύλο του Πόντου.

Tούτο προκύπτει από τις δηλώσεις του βουλευτή της ρωσικής Δούμας και προέδρου της Ομοσπονδίας Ελληνικών Κοινοτήτων Ρωσίας κ. Ιβάν Σαββίδη, μετά το πέρας των εκδηλώσεων στην Τραπεζούντα. Μιλώντας σε συνέντευξη Τύπου ο Ιβάν Σαββίδης, γνωστοποίησε ότι ξεκίνησε συνομιλίες με τις τουρκικές αρχές για την επαναλειτουργία της Παναγίας Σουμελά όχι μόνο τον Δεκαπενταύγουστο αλλά «σε κάθε ορθόδοξη γιορτή», δίχως να διευκρινίζει εάν σε αυτή τη διαδικασία συμμετέχει και το Φανάρι ή πρόκειται για πρωτοβουλία δική του και πίσω από αυτόν, του ρωσικού παράγοντα.

Οπως αναφέρεται σε ανακοίνωση που εκδόθηκε από το Συμβούλιο Απόδημου Ελληνισμού Ανατολικής Ευρώπης του οποίου ηγείται, «ο πρωτεργάτης και ένας από τους βασικούς οργανωτές του γεγονότος είναι η Ομοσπονδία Ελληνικών Κοινοτήτων Ρωσίας, με επικεφαλής τον βουλευτή της κρατικής Δούμας της Ρωσικής Ομοσπονδίας Ιβάν Σαββίδη».

Σε αντίθεση με την εκδοχή του Φαναρίου, ότι η άδεια της τουρκικής κυβέρνησης εστάλη αποκλειστικά στο Οικουμενικό Πατριαρχείο στις 9 Ιουνίου, στην ανακοίνωση διατυπώνεται ο ισχυρισμός ότι αυτή είχε δοθεί επισήμως τουλάχιστον ένα μήνα νωρίτερα.

«Η επίσημη άδεια για την τέλεση της Λειτουργίας στο μοναστήρι πάρθηκε στις 13 Μαΐου 2010 με ενεργό συμμετοχή των μελών των κυβερνήσεων Τουρκίας, Ελλάδας και Ρωσίας, της διοίκησης της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης, των εκπροσώπων του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως, της Ρωσικής και Ελληνικής Ορθόδοξης Εκκλησίας», σημειώνεται στην ανακοίνωση.

Διαβάζοντας κάποιος πίσω από τις γραμμές και γνωρίζοντας το παρασκήνιο που προηγήθηκε του εορτασμού, δεν δυσκολεύεται να αναγνώσει τη ρωσική δυσαρέσκεια για το γεγονός ότι το Φανάρι εμφάνισε ως επίτευγμα αποκλειστικά του κ.κ. Βαρθολομαίου την ιστορική εξέλιξη αλλά και την υποβάθμιση εκ μέρους του έχοντος το γενικό πρόσταγμα Οικουμενικού Πατριάρχη, της ρωσικής παρουσίας και του κ. Σαββίδη προσωπικά στην τελετή της Θείας Λειτουργίας.

Στην ανακοίνωσή του ο κ. Ιβάν Σαββίδης υπενθυμίζει ακόμα ότι «η Θεία Λειτουργία τελέστηκε σε δύο γλώσσες, στην αρχαία ελληνική και την εκκλησιαστική σλαβική, με συμμετοχή εκπροσώπων τριών ορθοδόξων Εκκλησιών, της Κωνσταντινουπόλεως, της Ρωσικής και της Ελληνικής», ότι παραβρέθηκε στην τελετή «αντιπροσωπεία περισσοτέρων των 500 προσκυνητών από Ρωσία, Ουκρανία, Γεωργία, Καζαχστάν και Λευκορωσία», ενώ φιλοξενεί και δηλώσεις του Ρώσου επισκόπου, Ποντόλσκ του Τύχωνα, που τονίζει ότι με το άνοιγμα της Σουμελά «χαίρεται η καρδιά κάθε χριστιανού, ανεξάρτητα εάν είναι Ελληνας, Ρώσος, Γεωργιανός, Αμπχάζιος ή Οσετός».

Οι Ρώσοι είναι σαφές ότι άφησαν να περάσει ο εορτασμός και διά του κ. Ιβάν Σαββίδη επιχειρούν να αποκαταστήσουν την, κατ’ αυτούς, εις βάρος τους επιχειρούμενη αδικία.

Αισθάνονται ότι δεν πήραν το μερίδιο που τους ανήκει σε αυτήν την επιτυχή εξέλιξη, καθώς εμφανώς διά του κ. Σαββίδη και παρασκηνιακά διά του Κρεμλίνου και της Ρωσικής Εκκλησίας είχαν δραστηριοποιηθεί πιέζοντας την τουρκική κυβέρνηση να επιτρέψει την επαναλειτουργία της Μονής Σουμελά. Σύμφωνα με πληροφορίες, υπάρχουν στην Αγκυρα επιστολές τόσο του πρωθυπουργού Βλαντιμίρ Πούτιν όσο και του ΥΠΕΞ Σεργκέι Λαβρόφ προς τον Ταγίπ Ερντογάν, με τις οποίες ζητούν να ικανοποιήσει το αίτημα των ορθοδόξων, ενώ υπενθυμίζουν ότι ο Ιβάν Σαββίδης πρωτοστάτησε στα προσκυνήματα που προηγήθηκαν του φετινού Δεκαπενταύγουστου στη Σουμελά και επισημαίνουν ότι εκείνος μετέφερε για πρώτη φορά το 2008 την ιστορική εικόνα στο μοναστήρι της Σουμελά συνοδευόμενος από Ρώσους ιερείς.

Υπάρχει βεβαίως ο αντίλογος: Ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος επιτυγχάνει το άνοιγμα της μονής για τον ίδιο και την Ορθοδοξία ακολουθώντας μια σωστή πολιτική και εκμεταλλευόμενος την επιδίωξη της Τουρκίας να εμφανίσει προς τη Δύση την εικόνα ενός σύγχρονου κράτους, ανεκτικού, μεταξύ άλλων, και στη θρησκευτική διαφορετικότητα. Σε κάθε περίπτωση οι εντρυφούντες στα εκκλησιαστικά αναμένουν με ενδιαφέρον την εξέλιξη της διελκυστίνδας Φαναρίου - Μόσχας σε μια περίοδο που οι σχέσεις τους κινούνται σε εύκρατο κλίμα.

Εξωτερική πολιτική μέσω της θρησκείας

Το παιχνίδι της επιρροής στην ευρύτερη περιοχή παραμένει ανοιχτό και η θρησκεία δεν μένει έξω από αυτό. Στα παράλια της Μαύρης Θάλασσας εκατομμύρια χριστιανοί προσεύχονταν τα τελευταία χρόνια, παρακολουθώντας στις τηλεοράσεις τη μεταφορά της εικόνας της Παναγίας στο όρος Μελάς.

Ρώσο βουλευτή έβλεπαν να τη μεταφέρει και Ρώσους ιερείς να την ευλογούν. Οι συνειρμοί από τις «ρωσικές αποβάσεις» δεν ήταν δύσκολο να γίνουν.

Δεν είναι εξάλλου μυστικό ότι η Μόσχα διεκδικεί να γίνει το κέντρο της παγκόσμιας ορθοδοξίας -την αποκαλούμενη Τρίτη Ρώμη- προσδοκώντας και μέσα από τη συσπείρωση των ορθοδόξων χριστιανών, την αύξηση της πολιτικής και οικονομικής της ισχύος.

Η ενεργός εμπλοκή της στην υπόθεση της Παναγίας Σουμελά, πέραν της αύξησης του κύρους της στους ορθοδόξους, την καθιστά παίκτη στις θρησκευτικές εξελίξεις στην Τουρκία για τις οποίες ενδιαφέρεται και για έναν επιπλέον λόγο: στην Τουρκία έχουν μεταναστεύσει και εργάζονται δεκάδες χιλιάδες Ρώσοι τους οποίους η Ρωσική Εκκλησία οργανώνει σε ενορίες. Με δεδομένο ότι ελάχιστοι ελληνορθόδοξοι έχουν απομείνει σε αυτή τη χώρα, οι Ρώσοι είναι εκείνοι που θα κάνουν χρήση για τις λατρευτικές τους ανάγκες όσων εκκλησιών ανοίξουν, ακόμα και της ίδιας της Παναγίας Σουμελά.


ΠΗΓΗ :ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ